11 september, 2026

Welkom op Buitenplaats Trompenburgh – Open Monumentendag 2026

Null

Buitenplaats Trompenburgh

Welkom op Buitenplaats Trompenburgh, een van de meest bijzondere en best bewaarde buitenplaatsen van Nederland. Een van de dingen die deze plek uniek maakt, is de uitzonderlijke samenhang tussen het huis, het interieur en de tuin. Toch stamt de tuin zoals die vandaag de dag te zien is, niet uit één periode. Het is een gelaagd landschap, waarin sporen van verschillende eeuwen zichtbaar zijn.

Trompenburgh is in 2016 door het Rijk overgedragen aan de stichting Monumentenbezit. Zij beheren en behouden het gebouw en de tuin en zijn in 2020 een grootschalige restauratie gestart. Buitenplaats Trompenburgh kent al decennialang een gesloten karakter en is slechts bij uitzondering toegankelijk geweest voor het publiek. Hoog tijd dat daar verandering in komt, aldus Monumentenbezit. Hoewel de restauratie nog gaande is, geeft de stichting graag alvast een kijkje achter de schermen.

De tuin is in 2026 aangeplant en daarom nog niet volgroeid. Vanaf najaar 2027 zal de buitenplaats in zijn volledigheid openen.

Aquarel van Buitenplaats Trompenburgh, vermoedelijk gemaakt voor de verkoop van 1704.

Cornelis Tromp en het ontstaan van Trompenburgh

Buitenplaats Trompenburgh is vernoemd naar Cornelis Tromp, een belangrijke admiraal in de Nederlandse vloot van de 17^e eeuw. Toen Cornelis in 1667 met Margaretha van Raephorst trouwde, stond Trompenburgh er nog niet. Hier stond toen de buitenplaats die Margaretha van haar voormalige echtgenoot erfde. Die werd echter door het Franse leger in brand gestoken. Daarna besloten Cornelis en Margaretha om een nieuwe buitenplaats te bouwen.

In de zomer verruilden rijke stedelingen de drukke, warme en stinkende steden voor de natuur en frisse lucht. Langs de vecht zijn diverse buitenplaatsen te vinden van welgestelde Amsterdammers, vaak bereikbaar per trekschuit vanuit de stad.

Tuin

Buitenplaatsen waren dus plekken buiten de stad waar de elite zich kon terugtrekken, gasten konden ontvangen en hun status konden tonen. Er werd in de zorgvuldig aangelegde en onderhouden tuinen gewandeld en in de zomer moet het water voor verkoeling hebben gezorgd.

De tuin van Trompenburgh is een uitzonderlijk voorbeeld van 17de-eeuwse tuincultuur, waarin de nadruk lag op symmetrie, rechte lijnen en vierkante percelen. De natuur moest onderworpen worden aan de regels van de kunst. Het bekendste voorbeeld van deze stijl siertuinen in Nederland is de tuin van Paleis het Loo.

Duurzaamheid en Biodiversiteit

Tijdens de recente restauratie spelen duurzaamheid en biodiversiteit een belangrijke rol. Er is gekozen voor inheemse beplanting ter bevordering van de biodiversiteit die zowel historisch geïnspireerd als ecologisch verantwoord is. Door te kiezen voor robuuste soorten en gevarieerde beplanting wordt de tuin toekomstbestendig en beter bestand tegen klimaatverandering en ziekten.

Water en eilanden

Bij de tuinaanleg speelde water een belangrijke rol. Trompenburgh werd aan alle zijden omgeven door water. Aan weerszijden van het buitenhuis lagen rechthoekige, kleine eilanden, die met de recente restauratie zijn teruggebracht. De eilanden waren oorspronkelijk alleen via het water te bereiken; er waren geen bruggen. Een belangrijk kenmerk dat is teruggebracht, zijn de hagen op de binnenste eilanden. Deze hadden een duidelijke ruimtelijke en visuele functie: zij sloten de eilanden af van de rest van de tuin en beperkten het zicht van buitenaf.

Laat 18de-eeuwse landschapstuin

In de loop van de 18de en vooral de 19de eeuw veranderde de manier waarop mensen naar natuur en tuinen keken. Er ontstond een nieuwe waardering voor het ogenschijnlijk natuurlijke en ongeregelde. Dit leidde tot de ontwikkeling van de landschapstuin, een stijl die zich kenmerkt door slingerende paden, losse boomgroepen en een meer schilderachtige opbouw. Dit is te zien in het middengedeelte van de tuin.

Waarschijnlijk is het de toenmalige eigenaar – Matthijs Straalman – geweest die kort na 1771 de parkaanleg heeft aangepast aan de nieuwe mode van de landschapsstijl. Daarmee is dit deel een vroeg voorbeeld van een Engelse landschapstuin in Nederland.

Tijdens de restauratie is dit gedeelte van de tuin als 18^e eeuwse landschapstuin hersteld. Dit tuindeel had een monumentale status op zichzelf gekregen. Ook de tuinmanswoning is een monument en er staan veel monumentale bomen.

Boomgaard

De boomgaard is een belangrijk onderdeel van de buitenplaats en laat zien dat tuinen niet alleen voor plezier en representatie waren bedoeld, maar ook een productieve functie hadden. In de 17de eeuw maakte een boomgaard vrijwel standaard deel uit van een buitenplaats. Hier werd fruit geteeld voor eigen gebruik en soms ook voor verkoop.

Op Trompenburgh is de boomgaard in de loop van de tijd veranderd en zelfs volledig verdwenen. Bij de restauratie is de boomgaard opnieuw aangelegd, omdat deze zowel historisch als functioneel van grote waarde is. De boomgaard is beplant met een mix van appels, peren, pruimen, perziken en abrikozen van oude rassen.

Rondom de fruitbomen is een rand van fruitstruiken en wilde rozen voorgesteld, met soorten zoals rode bes, zwarte bes, kruisbes, mispel en egelantier. Deze strook vergroot niet alleen de beleving voor mensen, maar ook voor dieren, vogels en insecten en kan daardoor een bijdrage leveren aan de vergroting van de biodiversiteit. Zeker in de beginjaren vraagt de boomgaard om specialistisch onderhoud. Het zal nog enkele jaren duren voordat de eerste vruchten geplukt kunnen worden.

Tuinmanswoning

De tuinmanswoning is een belangrijk, maar vaak minder zichtbaar onderdeel van de buitenplaats. In de 17de en 18de eeuw was de tuinman verantwoordelijk voor het onderhoud van de tuin, de productie in de boomgaard en moestuin, en het algemene beheer van het landgoed.

In 1866 werd er een tuinmanswoning op ongeveer deze plek geplaatst. Uit kadastrale kaarten blijkt dat die rond 1945 iets is aangepast. De huidige woning heeft een monumentale status. In de toekomst krijgt de tuinmanswoning idealiter een nieuwe functie als daghorecavoorziening. Dit ter ondersteuning van deze culturele locatie en daarom ook alleen tijdens de openingstijden. Dit past binnen de ambitie om de buitenplaats toegankelijk te maken voor publiek en een nieuwe betekenis te geven in de huidige tijd.

VIDEO: Buitenplaats Trompenburgh in het kort

Trompenburgh in ‘s-Graveland is de voormalige buitenplaats van de zeventiende-eeuwse zeevaarder Cornelis Tromp en zijn vrouw Margaretha van Raephorst. Sinds 2016 is Monumentenbezit de eigenaar van de buitenplaats.

Watch the video