VESTINGWERKEN VAN NAARDEN

De Vesting

De vestingwerken van Naarden is omgeven door een versterkte wal met zes vijfhoekige uitbouwen, de bastions. De Bastions dragen de namen; Katten, Oranje, Promers, Turfpoort, Nieuw Molen en Oud Molen. De bastions zijn vervolgens verbonden met een vestingwal: de courtines. Deze afgesloten eenheid wordt omringd met een hoofdgracht. Midden tussen de bastions liggen in het water ravelijnen, ze liggen als eilandjes in de vestinggracht. Naarden heeft een dubbele omwalling en grachtengordel. Buiten de vestinggracht ligt de enveloppe met daarop diverse onderkomens. Over de enveloppe en de wal naar het Ronduit loopt momenteel een fietspad. 

De Amsterdamse Poort

Omstreeks 1650 beschikte de stad over maar liefst zes toegangen. Na de versterking en uitbereiding van de vesting aan het einde van de zeventiende eeuw werd dit aantal gereduceerd tot twee toegangen: een doorgang aan de Amsterdamse zijde in het noordwesten en aan de Utrechtse zijde in het zuidoosten. Voor de nieuwe toegangen werden door Adriaan Dortsman (1635-1682) twee poorten ontworpen, namelijk de Amsterdamse en de Utrechtse Poort. Tijdens de verbetering van de vesting in 1877 werd de Utrechtse Poort gesloopt en vervangen door de huidige poort. De Amsterdamse Poort bleef behouden. Na de aanleg van de Gooische Stoomtram kwamen er steeds meer klachten over deze poort. De trambaan liep namelijk door de opening van de poort. Dit leverde velen ongelukken op. Tevens hield de poort veel licht tegen. Daarom werd het zeventiende-eeuwse bouwwerk in 1915 gesloopt.


Het Oude verdwijnt. De Amsterdamsche poort te Naarden, gebouwd in 1683 zal [...] gesloopt worden, als sta-in-den-weg.
— Leeuwarder courant, 14 december 1914

Geschiedenis Naarden

Zoals vele Middeleeuwse steden, kent ook Naarden een bewogen geschiedenis van groei, bloei en verval. De stervormige stad van vandaag de dag heeft meerdere verwoestingen gekend. Naarden lag voor het jaar 1350 aan de voormalige Zuiderzee. De stad werd tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten volledig verwoest. De overblijfselen van dit ‘Oud-Naarden’ werden verzwolgen door de Zuiderzee. Daarom werd de stad anderhalve kilometer landinwaarts herbouwd op een strategisch gelegen landengte tussen de Zuiderzee en het Naardermeer. Tijden van voorspoed volgden tot en met de komst van de Spanjaarden in de Nederlanden. In 1572 werd Naarden voor de tweede keer tot op de grond toe verwoest, afgebrand en de bevolking uitgemoord.Opdat het niet nogmaals zou gebeuren, werden de eerste vestingwerken aangelegd. Deze bleken honderd jaar later niet de gewenste uitwerking gehad te hebben. De Fransen konden in 1672 moeiteloos de stad binnentrekken en innemen met het doel Amsterdam te bereiken. Dit lukte de legers van Lodewijk de veertiende niet. Door de haastige en geïmproviseerde onderwaterzetting van het gebied tussen Muiden en Gorinchem werden de legers van de Zonnekoning tegengehouden. De invasie moest worden afgebroken. Het succes van deze onderwaterzettingen leidde tot de aanleg van de Hollandse Waterlinie. Door dit besluit werden vele vestingsteden verbeterd en uitgebreid. Omdat Naarden een belangrijke sleutelpositie innam binnen de verdediging van Holland in het algemeen en Amsterdam in het bijzonder, kreeg de stad een uitgebreide verbetering. Deze werd in tegenstelling tot andere vestingen niet uitgevoerd in aarde, maar in steen. In de periode tussen 1675 en 1685 kreeg Naarden met zijn huidige ommuring bestaande uit zes bastions en ravelijnen haar definitieve vorm. In de periode 1875-1880 werden de verdedigingswerken van Naarden ingrijpend gemoderniseerd. De stad, waarvan de vestingwerken sinds 1685 niet meer wezenlijk waren veranderd, maakte toen inmiddels sinds het begin van de negentiende eeuw deel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Als onderdeel van een linie kende de stad vanaf dat moment een frontzijde, het oosten, en een keelzijde, het westen. Waarbij alleen aan de frontzijde een aanval verwacht werd. Hier lag dan ook het accent van de verdediging. De vele met aarde gedekte gebouwen, die nog altijd op de bastions en ravelijnen te vinden zijn, werden bij de modernisering aangelegd. Voorbeelden daarvan zijn de grote kazernecomplexen van de bastions Oud Molen, Katten, Oranje en Promers, maar ook de kleinere gebouwen zoals, remises, wachthuizen en schuilplaatsen. Momenteel is Naarden één van de best bewaarde vestingsteden in Europa en vooral bekend vanwege zijn unieke stervorm.


De nieuwe Utrechtse Poort uit 1877.

De nieuwe Utrechtse Poort uit 1877.

BEZOEK HET MONUMENT


De vestingwerken van Naarden kunt u vrij bezichtigen. De militaire gebouwen zijn veelal verhuurd. Op bastion Turfpoort is het Vestingmuseum gevestigd. Dit museum vertelt de geschiedenis van Naarden en de vesting. Voor de openingstijden en meer informatie kunt u terecht op de website.

Bezoekadres

Turfpoortstraat 27
1411 ED Naarden-Vesting