GOTISCH HUIS KAMPEN

De restauratiewerkzaamheden

Het complex van het Gotisch Huis bestaat eigenlijk uit drie bouwdelen, namelijk het Gotisch Huis, de Rosmolen en het woonhuis. In opzet is het huis een langgerekte ruimte, die door een brandmuur in het midden verdeeld is in een voor- en achterhuis. Het voorhuis vormde de entree en was het overgangsgebied tussen de openbare straat en het privé-woonhuis. Ten tijde van de grutterij was in het voorhuis de winkel gevestigd. De beide zijgevels dateren uit de bouwtijd. Ook de geheel eiken balklaag is origineel. Tijdens de restauratie van 1908 zijn hier alleen kleine herstellingen aan uitgevoerd. De tegelvloer is destijds gereconstrueerd. De voorgevel dateert nog grotendeels uit de bouwtijd. Het entreeportaal is een ontwerp van Cuypers in 1908 ingebracht. In de jaren tachtig zijn de huidige deuren aangebracht. De achterkamer was oorspronkelijk verdeeld in een gang en een kamer. In de voorzijde van de kamer was een entree naar de kelder waar een bedstee was. De gang is tot 1984 aanwezig geweest. Toen het gebouw de functie van museum kreeg, werd de muur van de gang namelijk verwijderd om zo een grote tentoonstellingsruimte te krijgen. De zijmuren en de balklaag zijn hier overigens ook origineel. De tegelvloer daarentegen is gereconstrueerd en geeft de geleding van de ruimte weer. De achtergevel is in de jaren zestig van de twintigste eeuw geheel nieuw opgetrokken en geeft een mooi beeld van de naoorlogse restauratievisie. Echter met minder bouwhistorische betekenis. 

Zeer bijzonder is de gebruikte vormentaal in de voorgevel. Onder de waterslagen zijn druivenranken te zien waartussen allerlei dieren staan afgebeeld. De rozetten op de tweede verdieping zijn voorzien van de letters ‘J O H’, dat kan duiden op Johanns de doper. De rozetten op de eerste verdieping weergeven de letters ‘M A R’, die in combinatie met de roos in de rondstaaf duiden op Maria. Omdat de pui op de begane grond is vernieuwd, zijn de originele rozetten niet bekend. Cuypers heeft hier het jaartal van restauratie, de Nederlandse staat en de stad Kampen afgebeeld.  

De hardstenen voorgevel, met zijn rijk traceerwerk en zijne drie fijn gebeeldhouwde lijsten, is een der fraaiste gotische werken van burgerlijke bouwkunst welke wij in Nederland kennen
— P.J.H. Cuypers, 1904

Functies van het Gotisch Huis

Het Gotisch Huis dateert van omstreeks 1500. Het is gebouwd door en voor een gefortuneerde koopman. Tot in het derde kwart van de zeventiende eeuw behield het de functie van koopmanswoning, waarna de woning omstreeks 1675 als grutterij werd herbestemd. Voor deze werkzaamheden (het vermalen van grutten of boekweit tot meel) werd er een rosmolen in het pand gebouwd. Achter de rosmolen verschenen stallen waar de paarden verbleven als ze niet in de molen liepen. Tot 1904 hield het pand de functie van grutterij. In dat zelfde jaar werd het monument in een veiling gebracht, met als doel verkoop voor sloop. A.J. Reijers, de hoofdopzichter van de dienst gemeentewerken van Kampen, onderkende echter de architectonische kwaliteiten van het gebouw. Hij startte vervolgens een campagne om het pand van sloop te behoeden. Het voornemen kwam ook ter gehoren bij Victor de Stuers en Pierre Cuypers. Zodoende berichtte de Minister van Binnenlandse Zaken het College van Burgemeester en Wethouders van Kampen, dat het ‘een hoogst merkwaardig gebouw’ betrof en ‘dat het te bejammeren zou zijn, indien het bij den aangekondigden verkoop in sloopershanden viel!’; zijn oordeel baseerde hij op de adviezen van De Stuers en Cuypers. Omdat het Rijk het Gotisch Huis niet zelf kon aankopen, omdat er geen bestemming voor het pand was, verzocht de minister het stadsbestuur om het zelf aan te kopen ter vestiging van een museum of dergelijke. De Burgemeester en Wethouders gingen op het verzoek in en kochten daarop volgend het perceel aan. Een grootschalige restauratie was echter nodig en begon in 1907 naar de plannen van Cuypers en de Reijers. Tijdens deze eerste restauratiefase werden de onderpui en de trapgevel aan de Oudestraat gereconstrueerd. Tevens werd het dak en de muren van het gedeelte russen de Oudestraat en de eerste binnenplaats hersteld. Eind 1908 moest wegens geldgebrek de restauratie gestaakt worden. Op advies van de Rijkscommissie voor de Monumentenzorg werd in 1909 besloten om ook de gruttenmaalderij en de stallen in de nog uit te voeren werkzaamheden op te nemen. De gemeenteraad was echter van mening dat deze gebouwen weinig historische waarde hadden. Omdat er in de plannen voor deze bouwdelen hoge onderhoudskosten waren voorzien, gaf de raad in september 1911 zijn goedkeuring aan het voorstel van Burgemeester en Wethouders om de opstallen te laten slopen; dit besluit werd echter kort daarop door de Kroon vernietigd. Pas na bemiddeling van de commissaris van de Koningin besloot de gemeenteraad in december 1914 zijn handen van de zaak af te trekken en het hele pand onvoorwaardelijk aan het Rijk te verkopen. De stallen waren inmiddels zo vervallen dat ze uiteindelijk toch moesten worden gesloopt. De restauratie van de rest van het huis werd in 1915 hervat. De voltooiing vond plaats in 1921 en werd verhuurd aan de Vereniging Openbare Leeszaal en Bibliotheek te Kampen. In de jaren zestig van de twintigste eeuw werd de achtergevel van het woongedeelte nogmaals gerestaureerd, waarbij de huidige trapgevel werd aangebracht. In 1984 verliet de Openbare Bibliotheek het pand en werd het verhuurd aan de gemeente Kampen. Het museum van de Stichting ‘Campen’ werd bij die gelegenheid verheven tot ‘Stedelijk Museum’ en in het Gotische Huis gevestigd. Sinds 2009 staat het pand leeg.

Historische kookkeuken.

Historische kookkeuken.

BEZOEK HET MONUMENT


Het Gotisch Huis is momenteel niet opengesteld voor bezoekers.

Bezoekadres

Oudestraat 158
8261 CZ Kampen