Herbestemming Ruïne van Teylingen

Achtergrond
De gemeenteraad van Teylingen heeft op 8 november 2012 een motie aangenomen, waarin zij het college van bestuur oproept het als verantwoordelijkheid van de gemeente te zien de Ruïne van Teylingen te behouden en de ruïne als aansprekend stuk cultureel erfgoed toegankelijk en herkenbaar te houden voor haar inwoners en voor bezoekers. Daarbij lag de nadruk op het vinden van een verantwoorde manier van exploitatie, met oog voor educatieve doeleinden en ontwikkelingskansen. Tevens werd een participatietraject doorlopen om inwoners en ondernemers mee te laten denken over de toekomst van de ruïne. Destijds was het voor de NMO en SMB nog te vroeg om actief deel te nemen aan het traject.  

Het traject heeft een aantal uitgangspunten opgeleverd die staan beschreven in de notitie Toekomst Ruïne van Teylingen van de Gemeente Teylingen uit mei 2015:

  • De Ruïne van Teylingen is een belangrijk symbool voor de gemeente.
  • De monumentale waarde van de Ringburcht dient behouden te blijven met een daarbij passende functie.
  • Inwoners en ondernemers voelen een sterke verbondenheid met de ruïne, betrokkenheid van deze groepen is wenselijk. 
  • De bereikbaarheid, zichtbaarheid en toegankelijkheid van de ruïne dient te worden vergroot. 

Er zijn vier mogelijke ontikkelingsrichtingen opgesteld, die nader zullen worden bekeken en onderzocht: 
1) Heerlijkheid Teylingen
De huidige ruïne zal worden geconsolideerd met de bestaande ruïneuze kenmerken. De rijke geschiedenis van de ruïne blijft hiermee behouden. Verder wordt de directe omgeving van de ruïne opgeknapt, zodat het geheel beter tot zijn recht komt. Een nieuw gebouw op het terrein van de voorburcht zal als entreegebouw functioneren. Hierin zal een klein museum gevestigd worden die informatie geeft over de ruïne van Teylingen. Het gebouw biedt ruimte aan een eenvoudige horecagelegeheid met terras. Dit model kan door de gemeente en SMB met relatief kleine risico's worden ontwikkeld. 
 
2) Ruïnetuin Teylingen
Het doel van dit model is om van de omgeving van de Ruïne een hoogwaardig en publieksvriendelijk gebied te maken, waarin de Ruïne een hoogtepunt vormt. De beleving wordt sterk verbeterd door uitzicht te bieden, door een aantrekkelijkere toegang te maken en door de omgeving te transformeren tot een afwisselende kasteeltuin. Een ondernemer krijgt in dit model de ruimte om recreatieve functies aan de tuin toe te voegen om de exploitatie kostendekkend te maken. De voorburcht wordt weer het oorspronkelijke een eiland met een brede gracht er omheen. De voorburcht zelf wordt subtiel zichtbaar gemaakt zonder het volledig te herbouwen. Binnen het park zijn er twee sferen: enerzijds de tuinen voor tuinbeleving en activiteiten en anderzijds de omgeving van de ringburcht met nadruk op de rijke geschiedenis. In de burcht en op de voorburcht worden stijlvolle activiteiten mogelijk. In de bijdragen van burgers zijn veel ideeën genoemd die een plek vinden in dit model. De historische waarde van de Donjon blijft onaangetast, terwijl de context verrijkt wordt. Tegelijk zijn er door veel mensen zorgen geuit over de financiële haalbaarheid hiervan.

3) Middeleeuwse bouwplaats Teylingen
De bijzondere geschiedenis van de ruïne van Teylingen wordt heel direct beleefbaar gemaakt door het kasteel nauwkeurig te reconstrueren en door deze reconstructie op een middeleeuwse wijze uit te voeren. Er ontstaat een aantrekkelijk historisch bouwproces dat vele jaren duurt. Het bouwproces is hier een doel geworden dat vele bezoekers trekt. Bouwplannen worden gemaakt na zorgvuldige studie naar het oude kasteel door kennisinstellingen (universiteit Leiden of Amsterdam) die dit afstemmen met uitvoerders. Daarbij moeten keuzes worden gemaakt tussen de diverse stadia van het kasteel van Teylingen uit het verleden. Als eindbeeld ontstaat er na circa 20-30 jaar een zorgvuldig herbouwd kasteel en kasteelpark. Tijdens deze bouwfase is het terrein te bezoeken. Er is veel enthousiasme voor dit model. Er zijn zelfs al initiatiefnemers die een organisatie zouden willen oprichten voor de realisatie van een historische werkplaats. Een deel van de omwonenden en de inwoners acht de haalbaarheid van een uitvoerige reconstructie gering. Enerzijds gaat dit om de kosten maar ook wordt de aantrekkelijkheid van dit bouwproject in twijfel getrokken, aangezien de omgeving altijd een modern karakter zal houden die de historische idylle verstoort.

4) Kasteel en congrespark Teylingen
De ruïne wordt omgevormd tot een historische ringburcht met hedendaagse functies en ruimte voor nieuwe bebouwing. De middeleeuwse geschiedenis wordt gecombineerd met de geschiedenis als buitenplaats waarbij in de 17e en 18e eeuw een grote tuin werd aangelegd. Hier ontstaat een sterke locatie voor een openbaar parkbos en voor een toeristische en zakelijke markt die in het eigen onderhoud kan voorzien.  De donjon wordt gereconstrueerd zodat deze weer volwaardig kan worden gebruikt. Reconstructie gebeurt zodanig dat oud en nieuw afzonderlijk zichtbaar zijn. Binnen het kasteel en congrespark speelt de ruïne de hoofdrol. Het kasteel- en congres park wordt enerzijds aantrekkelijk voor recreanten uit de buurt en anderzijds voor toeristische en zakelijke bezoekers uit de wijde regio. Dichtbij het kasteel komt een theehuis (theetuin), muziekpaviljoen of kapel. Samen met de ruïne valt er veel te zien. Er is een ruime wandeling mogelijk in het openbaar toegankelijke bos.  Voor dit model waren er veel positieve reacties van inwoners uit Teylingen. Het openbare karakter sprak aan en een bos voegt iets nieuws toe aan de omgeving. Bij enkele ondernemers sprak de zakelijke benadering aan waarbij er realistisch over verdienmogelijkheden moet worden nagedacht. Er waren ook diverse negatieve reacties, onder meer over de kosten die worden gemaakt en over het verlies een zicht op de omgeving. Planologische medewerking van alle overheden is een voorwaarde. Het is moeilijk in te schatten hoe het draagvlak bij overheden ligt. Dit model legt meer dan visies in het verleden, de nadruk op het besloten karakter van de 17e, 18e en 19e eeuw. Toen was bos prominent aanwezig rond de ruïne.


Huidige situatie
In samenspraak met de Gemeente Teylingen zullen wij kijken naar de mogelijkheden voor herbestemming die passen bij de verschillende uitgangspunten - voortkomend uit het participatietraject - en die recht doen aan de ruïne.